रौतहट,१८ चैत । रौतहटसँग सीमा जोडिएको भारत–नेपाल नाकामा पछिल्लो समय भारतीय सुरक्षाकर्मी (एसएसबी) ले कडाइ बढाएको छ। भन्सार छलेर नेपाल भित्र्याउन लागिएका सामानहरू नाकामै रोक्न थालेपछि सीमा क्षेत्रमा नयाँ अवस्था सिर्जना भएको देखिन्छ। विशेष गरी फलफूल, चामल, चिनी, माला लगायतका वस्तुहरू नियन्त्रणमा लिन थालेको पाइएको छ।
यो कडाइलाई कतिपयले तस्करी नियन्त्रण गर्ने प्रयासका रूपमा हेरेका छन्। खुला सीमाको फाइदा उठाउँदै भन्सार छलेर हुने अवैध कारोबार लामो समयदेखि चुनौती बन्दै आएको सन्दर्भमा एसएसबीको यस्तो सक्रियता भारतको सीमा व्यवस्थापन कडा बनाउने नीति अन्तर्गत हुनसक्ने विश्लेषण छ। सामानहरू सीमामै रोकिँदा अवैध व्यापार घटाउने लक्ष्य रहेको अनुमान पनि गरिएको छ।
पछिल्लो समय नेपालमा सरकार परिवर्तनसँगै सीमा कडाइ बढेको भन्ने चर्चा पनि चलेको छ। तर, यसलाई प्रत्यक्ष रूपमा राजनीतिक परिवर्तनसँग जोड्ने ठोस प्रमाण भने देखिँदैन। छिमेकी देशहरूबीच सीमा सुरक्षासम्बन्धी नीतिमा समय–समयमा परिवर्तन हुने भएकाले यो कडाइ पनि त्यही प्रक्रियाको हिस्सा हुन सक्ने बुझाइ छ।
यसको प्रत्यक्ष असर सीमावर्ती व्यापारमा परेको छ। रौतहटसँग सीमा जोडिएका छोटी भन्सारहरू बन्द हुँदा अनौपचारिक रूपमा व्यापार गर्दै आएका व्यापारीहरू प्रभावित भएका छन्। गौर नाका भने खुला रहे पनि अन्य नाकाबाट हुने सामान आवतजावत रोकिँदा आपूर्तिमा असर देखिन थालेको छ। विशेषगरी साना व्यापारीहरू, जसले सस्तो दरमा भारतीय सामान ल्याएर बिक्री गर्थे, उनीहरू बढी प्रभावित भएका छन्। यसले बजारमा मूल्य बढ्ने सम्भावना पनि देखिएको छ।
नेपाल–भारत सीमा खुला भए पनि तस्करी नियन्त्रण दुवै देशका लागि दीर्घकालीन चुनौती हो। अहिलेको कडाइलाई केवल नियन्त्रणको तत्कालीन प्रयास मात्र नभई सीमा व्यवस्थापन सुधारतर्फको संकेतका रूपमा पनि लिन सकिन्छ। यद्यपि, वैधानिक व्यापारलाई सहज बनाउँदै अवैध कारोबार रोक्ने सन्तुलित नीति आवश्यक देखिन्छ, जसका लागि दुवै देशबीच थप समन्वय अपरिहार्य छ।
