शारदीय नवरात्र तथा दशहारा (बडादसैँ) पर्वअन्तर्गत आज मधेसका विभिन्न स्थानमा मैथिल परम्पराअनुसार ‘बेलनौत’ विधि उल्लासपूर्वक सम्पन्न भइरहेको छ।
मैथिली संस्कृति अनुसार, नवरात्रको षष्ठी तिथिका दिन देवी दुर्गाको प्रतिमामा आँखाखोल्ने विधिका लागि ‘बेलनौत’ गरिन्छ। यस अवसरमा विशेष पूजाअर्चनासहित बस्ती नजिकको बेलको रुखमा चढेर एकवटा बेल फललाई रातो रुमालले बाँधेर निमन्त्रणा गरिन्छ, जसलाई ‘बेलनौत’ भनिन्छ। ‘नौत’ शब्दको अर्थ नै निमन्त्रणा गर्नु हो।
१० दिनको नवरात्र
यस वर्ष चतुर्थी (चौथी) तिथि दुई दिन परेपछि नवरात्र १० दिनको भएको छ। त्यसअनुसार षष्ठी तिथिमा गरिने ‘बेलनौत’ विधि यसपालि नवरात्रको सातौँ दिनमा परेको हो।
देवी प्रतिमाको आँखामा बेल फलको भेट्नु
बेलनौत गरिएको बेल फल सप्तमीका दिन बिहान बाजागाजासहित झिकिन्छ, जसलाई ‘बेलतोडी’ भनिन्छ। सो फल पुरोहित ब्राह्मणले विधिपूर्वक प्रतिमाको आँखामा ‘भेट्नु’ बनाएर कोट्याएर आँखाखोल्ने गर्छन्। परम्पराअनुसार बेल फललाई अत्यन्त पवित्र मानिन्छ र त्यसको भेट्नु प्रयोग गरी प्रतिमाको आँखाखोल्ने कर्म सम्पन्न गरिन्छ।
बर्दिबास–२ का मिथिला परम्परा विज्ञ महेशकुमार झाका अनुसार, आँखाखोलिएपछि माटोबाट बनाइएको देवी प्रतिमा “सजीव” भएको मानिन्छ र त्यसपछि मात्र सर्वसाधारणको दर्शनका लागि खुला गरिन्छ।
सम्पूर्ण मिथिला क्षेत्रमै चहलपहल
मिथिलाका अधिकांश बस्तीहरूमा माटो मुछेर बनाइएका देवी प्रतिमामा ‘बेलनौत’ विधि आज सम्पन्न हुँदैछ। काठ वा धातुका स्थायी देवी प्रतिमासँग भने आँखाखोल्ने विधि नगरे पनि निम्ता गरिएको बेल फल राख्ने परम्परा अझै जगेर्ना गरिएको पाइन्छ।
नवरात्र सकिएपछि विजयादशमीको दिन यी माटोका प्रतिमाहरूलाई पवित्र नदी वा तलाउमा विसर्जन गरिन्छ, जसलाई मिथिलामा ‘मूर्ति भसाउने’ भनिन्छ।
समापन
बेलनौत विधिको तयारीसँगै दशहरा पर्वको चहलपहल सम्पूर्ण मिथिला क्षेत्रमा बढ्दो छ। बाजागाजा, पूजाअर्चना, सांस्कृतिक उत्सव र धार्मिक आस्थासहित मिथिलावासी यस वर्षको दशहरा उल्लासपूर्वक मनाउँदै छन्।
