रौतहट — भारतसँग जोडिएको रौतहटको सीमा क्षेत्र पछिल्ला वर्षहरूमा भैसी तथा अन्य चौपायाको तस्करीका लागि ‘हटस्पट’ बन्दै गएको छ। सीमावर्ती ३२ किलोमिटर क्षेत्रमा नेपाल प्रहरीका चौकीहरू र सशस्त्र प्रहरीका बिओपीहरू तैनाथ हुँदाहुँदै पनि दैनिक रूपमा भैसी तस्करी निर्वाध रूपमा नेपाल भित्रिने गरेको स्थानीयको गुनासो छ।
स्थानीयका अनुसार भारत–नेपाल सीमा नजिकका प्रहरी चौकी, बिओपी र तस्करबीचको ‘सेटिङ’ र ‘सम्झौता’का कारण तस्करी रोकथाम प्रभावकारी हुन सकेको छैन। सीमामा रहेका प्रहरी पदाधिकारीहरूलाई प्रभावमा पारेर तस्करहरूले भारतका खुला नाकाबाट भैसी, गाई, राँगा, पाडापाडी सहजै नेपाल भित्र्याउने गरेका छन्।
भारतको औरैया, कुडिया नजिकका करिडोरमार्फत रातिको समय बढी मात्रामा तस्करी हुने गरेको बताइन्छ। तस्करीमार्फत ल्याइएका भैसीहरू प्रायः राजपुर नगरपालिकाको कुडिया बजारसम्म पुर्याइन्छन्, जहाँबाट ट्रक तथा अन्य सवारीमार्फत काठमाडौँ, पोखरा र देशका अन्य ठूला सहरतर्फ पठाइन्छ। कुडिया बजार सीमा नजिकै भए पनि प्रहरीको निगरानी कमजोर देखिँदा तस्करीकर्ताको दबदबा बढ्दो छ।
स्थानीय व्यापारी र स्रोतहरूको दाबीअनुसार ‘कान्छा’ नामले चिनिने मुख्य तस्करको समूहले प्रहरीसँग मिलेमतो गरेर वर्षौंदेखि ठूलो मात्रामा भैसी तस्करी गर्दै आएको छ। प्रहरी चौकीमा ‘अघोषित पास’ पाएपछि तस्करहरूको गतिविधि निर्बाध रूपमा चल्ने गरेको उनीहरूको आरोप छ।
सुरक्षा निकायले भने औपचारिक रूपमा तस्करी नियन्त्रणका लागि कडा निगरानी भइरहेको दाबी गरे पनि वास्तविकता भने भिन्न देखिन्छ। सीमामा नियमित गस्ती, चेकजाँच तथा रोकथामको व्यवस्था भए पनि तस्करहरूको प्रभाव, स्थानीय भूपरिवेश, सेटिङ र रातिको अँध्यारो तस्करीका लागि सहज माध्यम बनेका छन्।
रौतहट सीमामा दैनिक रूपमा हुने तस्करीले राज्यको राजस्व छली मात्र नभई, अवैध व्यापारलाई संरक्षण दिइने संस्कृति बढ्दै गएको देखिन्छ। स्थानीय बासिन्दा भने खुलेआम चल्ने तस्करी र प्रहरी प्रशासनको भूमिकाप्रति increasingly आक्रोशित छन्।
सम्पूर्ण घटनाक्रमले सीमामा प्रहरीको उपस्थितिको औचित्य नै प्रश्नमा ल्याएको छ, र तस्करी नियन्त्रणका लागि गम्भीर छलफल तथा ठोस कदम आवश्यक देखिएको छ।
